Bloemrijk Boijmans

In de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen bevinden zich meer dan 170 geschilderde bloemstillevens. Penelope Erkamp heeft zich voor haar stageopdracht bezig gehouden met de identificatie van bloemen in de collectie.

Ze heeft zich daarbij gericht op de schilderijen- en prentencollectie. Onder de geïdentificeerde schilderijen zijn vooral veel bloemstillevens opgenomen, maar ook bloemen op schilderijen met een religieus thema en keukenscènes zijn bij de identificatie meegenomen.

Zeg het met bloemen

Bloemen hebben in de geschiedenis van de schilderkunst vaak een verborgen symboliek. Dit is goed te zien bij werken met een religieus thema. Zo wordt de Maagd Maria vaak ondersteund door witte lelies. Deze bloem staat symbool voor de Heilige Maagd en verwijst naar zuiverheid.

 Meester van de Virgo inter Virgines, De verkondiging aan Maria, 1470-1500, inv. 1568 (OK), Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
Meester van de Virgo inter Virgines, De verkondiging aan Maria, 1470-1500, inv. 1568 (OK), Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
Abraham van Beijeren, Pronkstilleven, 1654, olieverf op doek, bruikleen: Stichting Museum Boijmans Van Beuningen 1950
Abraham van Beijeren, Pronkstilleven, 1654, olieverf op doek, bruikleen: Stichting Museum Boijmans Van Beuningen 1950

Maar ook in bloemstillevens wordt er een verborgen verhaal verteld door middel van bloemen. Hierbij is de vergankelijk van het leven een veel gebruikt thema. Soms worden er symbolische objecten toegevoegd, zoals verlepte bloemen, dieren of een horloge.

Door deze verborgen symboliek is het niet vreemd dat er vaak gebruikt wordt gemaakt van dezelfde soort bloemen. Prachtig om te zien is dat kunstenaars deze bloemen ieder op hun eigen manier vormgeven, volgens hun eigen stijl en de smaak van die tijd en van hun omgeving. Hierdoor is heel duidelijk af te lezen uit welke periode en welk gedeelte van Europa het schilderij afkomstig is. Bloemen kunnen dus veel meer vertellen dan je op het eerste oog zou verwachten.

Wist je dat

een boeket zoals dat vaak wordt weergeven op een schilderij niet realistisch is? De compositie is meestal verzonnen. Veel bloemen die worden afgebeeld bloeien namelijk niet op hetzelfde moment. In dit schilderij, getiteld 'Mand met bloemen', zijn bijvoorbeeld zowel rozen als tulpen te zien.

ALMA

Al deze prachtige bloemen in de collectie van het museum zijn via het zoeksysteem ALMA te doorzoeken. ALMA staat voor Afbeelding Linkt Met Artefact. Alle geïdentificeerde bloemen zijn daarin aangegeven. Je vindt het overzicht van alle geïdentificeerde schilderijen met een afbeelding van een specifieke bloem, bijvoorbeeld een roos, door in Collectie Boijmans Online te zoeken op de naam van die bloem. Onder het kopje ‘ontdek ALMA’ komen alle geïdentificeerde bloemen op dat schilderij tevoorschijn.

Wist je dat

het genre van bloemstillevens pas echt opkomt in de 17de eeuw? Het oudst bekende bloemtafereel komt uit 1604 en is geschilderd door Jacob de Gheyn II.