Ask anything

No questions have yet been asked about this object.

loading..

Thank you. Your question has been submitted.

Unfortunately something has gone wrong while sending your question. Please try again.

Back

Download

Request high-res image

The seventh scene in the ‘Triumph of Patience’ series is of St Stephen, who became one of the first Christian martyrs when he was stoned to death, which takes the form of the men behind the elephant clutching stones in their fists. Before he died Stephen asked God to forgive his murderers. He has the personification of Charity on his banner. Heemskerck’s drawings of steadfast men are made particularly attractive by their magnificent animals: a dromedary, ox and elephant.


Specifications

Title The Triumph of St Stephen
Material and technique Black chalk, pen and brown ink, indented, framing lines with the pen in brown ink, laid down
Object type Drawing
Location This object is in storage
Dimensions (general) Height : 183 mm
Width : 263 mm
Makers Draughtsman: Maarten van Heemskerck
Accession number N 179 (PK)
Credits Bruikleen / Loan: Stichting Museum Boijmans Van Beuningen 1940 (voormalige collectie / former collection Koenigs)
Department Drawings & Prints
Acquisition date 1940
Age maker About 61 years old
Signature Signed 'Martinus :Van / Heemskerck / inventor' (at lower right on the banderole, in pen and brown ink) and dated '1559' (at lower left on the stone, in pen and brown ink)
Watermark Small bear, standing (38x22mm, between P3-4 from below, near the centre; PP32mm; vV, 6P, cropped folio), similar to Briquet 12274-12275 (doc. Bern 1553,1558 and 1560, Soleure 1556, Basle 1556-1558, Strasburg 1563-1565; the bear derives from the coat of arms of Bern, Switserland; logo of papermakers in the village of Thal, near Bern; Briquet vol. 3, pp. 614-615). The same, if not identical watermark is found in another drawing by this artist in the museum’s collection (inv. no. MB 178). [AE] [for images click thumbnails above the 'zoom in' option]
Condition Stains, backing paper removed in places, paper and glue residues along the edges (verso)
Collector Collector / Franz Koenigs
Provenance Unknown Dutch collector, second half 17th c. [inscription verso]; Franz W. Koenigs (1881-1941), Haarlem, 1930; on loan to the museum, 1935-1940; purchased with the Koenigs collection by D.G. van Beuningen (1871-1955), Rotterdam and presented to the Stichting Museum Boymans, 1940; on loan to the museum since 1940
Exhibitions De Collectie Twee - wissel II, Prenten & Tekeningen (2009)
External exhibitions Bosch to Bloemaert. Early Netherlandish Drawings (2017)
Research Netherlandish Drawings of the 15th and 16th Centuries.
Literature Cambridge 1958, p. 28, under no. 15; Hoetink 1961, pp. 15-16, 21, no. 3; Cambridge 1977, under no. 48; Veldman 1977, p. 62, n. 34; Veldman 1986a, p. 44; Providence/Minneapolis/Toledo 1983, under no. 58, note 2; New Haven/Santa Barbara/Springfield 1986, under no. 76; Washington/Indianapolis/Sarasota 1985, under no. 27; Rotterdam 1988b, p. 88; New Hollstein 1993, vol. II, p. 128, under no. 442; Veldman, 2006, p. 289, n. 34
Material Black chalk > Chalk > Artist's material > Material > Material and technique
Brown ink > Ink > Artist's material > Material > Material and technique
Pen > Writing materials > Desk accessories > Work > Utensil
Object Drawing > Two-dimensional object > Art object
Technique Double > Doubled > Adding and binding materials > General technique > Technique > Material and technique
Double > Doubled > Adding and binding materials > General technique > Technique > Material and technique
Indented > Indenting > Drawing technique > Technique > Material and technique
Indented > Indenting > Drawing technique > Technique > Material and technique
Geographical origin The Netherlands > Western Europe > Europe

Entry catalogus Netherlandish Drawings of the Fifteenth and Sixteenth Centuries

Author: Judith Niessen

This description is currently only available in Dutch.

Deze Triomf van Stefanus vormt samen met nog twee tekeningen in dit museum, de Triomf van Jozef (inv. nr. N 178) en De Triomf van Isaac (inv. nr. N 180) onderdeel van een serie van acht ontwerptekeningen uit 1559 voor een prentenreeks die zijn titel ontleent aan het opschrift en de voorstelling van de eerste prent: Patientiae Triumphus, ofwel de Triomf van de Lijdzaamheid. Deze reeks is door Dirck Volkertsz. Coornhert (1522-1590) gegraveerd en uitgegeven door Hieronymus Cock (1507/10-1570).1 De andere verbeelde triomfen zijn die van David, Job, Tobias en Christus. Met uitzondering van de eerste voorstelling zijn alle ontwerptekeningen bewaard gebleven.2 Heemskerck ontwierp in totaal drie prentreeksen met triomftochten, waarvan deze de eerste is.3 Triomftochten genoten in de vijftiende en zestiende eeuw een grote populariteit en werden bij verschillende gelegenheden opgevoerd, waarvan de blijde inkomsten het meest bekend zijn. Hieraan lagen de Romeinse zegetochten van keizers en veldheren ten grondslag, waarin krijgsgevangenen, offerdieren en overige buit triomfantelijk werden getoond. Dankzij afbeeldingen op zuilen en triomfbogen genoten deze zegetochten bij latere generaties bekendheid. Aan de optochten in de Nederlanden werd in de zestiende eeuw vaak een allegorisch element toegevoegd, mede onder invloed van de veertiende-eeuwse gedichtenreeks van Petrarca, de Trionfi.4 Zo ook bij deze prenten die met elkaar een allegorie op de lijdzaamheid vormen, die uiteindelijk als enige over alles triomfeert. Door tegenspoed te dulden, kon de kennis over God worden vergroot, om uiteindelijk tot de Goddelijke genade te komen. Het was een populaire gedachte in de zestiende eeuw. Zo schreef Erasmus een klaagzang op het geduld (‘Elegia de Patientiae’) in zijn Carmina selecta (geselecteerde gedichten).5 Het idee wordt in deze reeks duidelijk gemaakt aan de hand van Patientiae, afgebeeld op een triomfwagen, die in zes bladen wordt gevolgd door bijbelse figuren die dienen als exempla van lijdzaamheid. Het betreffen vijf personages uit het Oude Testament, Isaac, Jozef, David, Job en Tobias en één uit het Nieuwe Testament, de heilige Stefanus. Ze rijden op een dier, wiens eigenschappen in relatie staan tot die van hen. Op de achtergrond zijn de belangrijkste gebeurtenissen uit hun leven afgebeeld en ieder draagt een vaandel met een toepasselijk symbool. Tevens wordt bij de gravures elke voorstelling verklaard aan de hand van een onderschrift in het Latijn. De optocht wordt afgesloten met Christus op een zegekar, die de duivel, de dood, de wereld en de onderwereld met zich meevoert. Hij symboliseert de ultieme triomf, de Goddelijke genade. Dat de figuren tot voorbeeld dienen, wordt nog eens benadrukt doordat de stoet zich op een podium bevindt. De serie genoot grote populariteit en werd tot in de zeventiende eeuw talloze malen herdrukt. Daarnaast werd zij uitgebreid beschreven door Vasari in zijn kunstenaarsbiografie van Van Heemskerck.6

De Triomf van Stefanus is het ontwerp voor de zevende prent uit de reeks. Stefanus was de eerste van de zeven diakens die door de apostelen waren aangesteld om aalmoezen uit te delen. Ook was hij de eerste Christelijke martelaar. Vlak voor zijn dood door steniging bad hij tot Christus voor vergiffenis van zijn moordenaars (Handelingen 7: 55-59). Gekleed in een dalmatiek zit Stefanus op een olifant. Hij voert zijn beulen, die nog steeds met stenen gooien, in triomf met zich mee. Op het vaandel is een personificatie van Caritas afgebeeld; een vrouw met kinderen om haar heen. De kerk in de achtergrond is wel eens geïdentificeerd met de St. Stefanuskerk in Rome.7 Het onderschrift bij de gravure geeft, in tegenstelling tot de andere in de reeks, geen toelichting over de relatie tussen Stefanus en de olifant.8 Het beest kan symbool staan voor de roem van de heilige, die hij ontleende aan zijn martelaarschap. Ook symboliseert de olifant soms een gebrek aan sexuele driften, dat voor een heilige als een goede deugd werd beschouwd.9 Het is in ieder geval duidelijk dat Heemskerck de olifant niet naar het leven moet hebben getekend, het dier heeft leeuwenklauwen als poten.

Notes

1 New Hollstein 1993-94, vol. II, nrs. 436-443.

2 Triomf van David (4), Providence, Rhode Island School of Design, inv. nr. 51.096.  Providence/Minneapolis/Toledo 1983, nr. 58, ill.; Triomf van Job (5): Curtius O. Baer, New Rochelle (USA), Washington/Indianapolis/Sarasota 1985, nr. 27, ill.; Triomf van Tobias (6), Den Haag, collectie H.R. Bijl; Triomf van Christus (8), Williamstown, Museum Sterling and Francine Clark Art Institute, coll. Steiner; New Haven/Santa Barbara/Springfield 1986, nr. 76. Veldman heeft de prentenreeks uitgebreid beschreven en geduid: Veldman 1977, pp. 62-70; Veldman 1986a, pp. 37-46; Veldman 2006, pp. 54-63.

3 De andere twee triomftochten betreffen: De kringloop van het menselijk handelen uit 1564; New Hollstein 1993-1994, vol II, nrs. 482-490, ills. en De triomfen van Petrarca uit ca. 1565, New Hollstein 1993-1994, vol. II, nrs. 491-496, ills.

4 Veldman 1986a, p. 36; Veldman 2006, pp. 54-55; Rotterdam 1988b, p. 88.

5 Erasmus 1488 (ed. 1975), nr. 7, pp. 232-243; Veldman 1986a, p. 37; Rotterdam 1988b, p. 88.

6 Vasari 1568 (ed. 1878/85), book V, pp. 437-438

7 Veldman 1986a, p. 44.

8 En pietate virum insignem, virtute decorum,/
Clementem Stephanum, placidumque, hilrameque,/benignum,/Munificum supra quam dici posit in omneis:/Nam moriturus constanter precibus, sceleratis/ Pro hostibus, orabat Dominum vultuque sereno/Uno in quo fixit sibi Spem, metamque salutis.
(Zie de man die uitblinkt door vroomheid, edel door deugdzaamheid, de zachtmoedige Stefanus, vreedzaam, opgewekt, vriendelijk en weldadig jegens alle mensen, meer dan men zou kunnen zeggen; want toen hij ging sterven bad hij standvastig en met kalm gelaat voor zijn misdadige vijanden met gebeden tot de Heer, op wie hij alleen zijn hoop gevestigd had en van wie hij zijn zaligheid verwachtte). Vertaling Veldman 1986a, p. 44.

9 Veldman 1986a, p. 44.

Show all notes Hide notes

All about the maker

Maarten van Heemskerck

Heemskerk 1498 - Haarlem 1574

Maerten van Heemskerck studied between 1527 and 1529 with Jan van Scorel in Haarlem, who had returned from Italy several years previously. Subsequently, in 1532..